W języku starogermańskim rdzeń *geban / *giftiz oznaczał: „to, co zostało dane”, „dar”, czy „coś przekazanego”. Jednak na przestrzeni wieków, w wyniku dryfu semantycznego i ewolucji języka w kierunku eufemizmu słowo Gift uległo przekształceniu. Wspólny rdzeń zachował po dziś dzień w angielskim pozytywną konotację. W niemieckim zaś, używany przez lata jako eufemizm dla zabójczych mikstur, zawęził swój zakres do „śmiertelnej dawki” i oznacza aktualnie truciznę.

​​

Dar może być jednocześnie źródłem radości, ale i mechanizmem zależności. „Czysty” dar wydaje się trudny do wyobrażenia w świecie, w którym każdy taki gest niesie ze sobą oczekiwanie wzajemności, wdzięczności lub symbolicznego zwrotu. Wdzięczność automatycznie tworzy zobowiązanie i natychmiast wikła w ekonomię wymiany. Podarunek najbardziej chyba radykalny, rozumiany jako oddanie samego siebie, może rządzić się tymi samymi prawami, wytwarzać odpowiedzialność noszącą znamiona ofiary. Pożądanie i idące za nim poświęcenie trudno uznać za gest bezinteresowny.

​​

Pożądanie może konfrontować nas zarówno z fantazją, jak i z brakiem; nie musi być skierowane do drugiej osoby, lecz do obiektu, idei lub absolutu. Prowadzi nawet ku prawdzie i dobru, pod warunkiem odpowiedniego przekształcenia i oczyszczenia. Zgodnie z przekonaniem, że rezygnacja z ego może otwierać możliwość szczęścia w oddaniu się temu, co przekracza jednostkę, w akcie miłości pozbawionej zawłaszczenia.​

 

Twórczość artystek zestawionych na wystawie nie układa się w jednorodną narrację, a raczej przeplata, odsłaniając kolejneaspekty pożądania i poświęcenia. Ich prace prowadzą widza przez kolejne napięcia, od pierwotnego impulsu, przez gest daru wobec innych i jego ambiwalencję, aż po moment oczyszczenia, sublimacji i dekonstrukcji samej idei.

​​

Kama Kicińska przygląda się strukturze pożądania jako zjawisku wielowarstwowemu, zakorzenionemu w ciele, historii i relacjach władzy. Pragnie uchwycić napięcie, jego fragmentaryczność, czasowość. Popęd ten jawi się tu jako siła pierwotna, dzika, a nawet zwodnicza, która może jednocześnie budować więź i prowadzić do utraty podmiotowości.

​​

Podobnie ryzykowne staje się balansowanie na granicy troski i ofiary, poświęcenia dla innych, które stanowi główny motyw obrazów olejnych Zuzanny Mazurek. Malarka podkreśla uwikłania płynące z obdarowywania innych i zwraca uwagę, że najważniejszą różnicą między tymi dwoma postawami jest wybór, niedyktowany opresyjnym poczuciem obowiązku ani postrzeganiem kobiet jako tytułowego „daru”, będącego zawsze do dyspozycji.

 

Z perspektywy „po”, sublimacji i oczyszczenia patrzą Julia Szczerbowska i Julia Bachur. Praktyka Bachur, zakorzeniona w teorii abiektu, bez erotycznej dosłowności wizualizuje ślad, jaki pragnienie pozostawia w materii.

Przekazanie, oddanie, utrata i rozpad formy „ja” zostają tu przetworzone. Jej delikatne, miękkie obiekty ujawniają, że to, co odpychające, może jednocześnie przyciągać, a piękno wyrastać z dyskomfortu.

 

Szczerbowska ujmuje oczyszczenie jako doświadczenie ciche, niemal niezauważalne, rozgrywające się poprzez ślady naruszenia materii ogniem. Jasna paleta barw, światło oraz powtarzalność motywów budują atmosferę pozornego spokoju, w której napięcie zostaje przesunięte do wnętrza. Jej prace sytuują się bliżej gestu wycofania niż przekroczenia, proponując formę przemiany dokonującej się przez uwagę i ciszę.

 

Amelia Woroszył ostatecznie odwraca logikę pożądania i spojrzenia w stronę samego obrazu, proponując enigmatyczne przedstawienia, będące odwrotnością „obsceniczności”, rozumianą jako absolutny brak tajemnicy. Tytułowa „trucizna” tkwi w tym, co obraz daje odbiorcy: impuls do interpretacji, który okazuje się niepewny.

 

The Gift / Das Gift jest wystawą o impulsie i napięciu wpisanych w relacje międzyludzkie; o tym, że to, co zostaje przekazane, zawsze rezonuje dalej. Pyta, czy dar może kiedykolwiek istnieć poza strukturami, które nieuchronnie go do nas zwracają.​

​

 

Kuratorka: Marianna Łomża ​​

​​​