"Ja chrząszcz"

Prace na papierze Ryszarda Grzyba

flaga_EN.png

Najwcześniejsze z eksponowanych na wystawie prac, jeszcze z lat 70., powstały przy pomocy piórka i ołówka i zostały zakomponowane na wzór grafik, których granice wyznacza krawędź matrycy. Szkice te odzwierciedlają ówczesne zainteresowanie Grzyba sztuką dzieci oraz tzw. sztuką naiwną. Bogata wyobraźnia tych nieprofesjonalnych artystów wraz z niewprawioną ręką i nieznajomością prawideł perspektywy i anatomii kreują alternatywne światy zamieszkałe przez stwory i stworki osadzone w pejzażu tworzonym przez kreskę horyzontu, ponad którym uśmiecha się słońce otoczone wiankiem promieni. Wizje te niejednokrotnie okazują się tyleż pocieszne i wzruszające, co niepokojące. Grzyb w te zdawałoby się dziecięce wizje wplata motywy, które daleko wybiegają poza pacholęcą świadomość i możliwości poznawcze. Artysta operuje niewinnością, czy wręcz naiwnością zarezerwowaną dla małolatów, którzy nienauczeni są jeszcze odczuwania wstydu i skrępowania. Tak więc obok motywów nawiązujących do filozoficznej refleksji, odwołań do literatury, kosmologii i polityki mamy do czynienia z fizjologią w całej jej wybujałości, czy wręcz obmierzłości, erotyką i brakiem powagi.

Rysunki zalegają na dnie szuflady, gubią się na marginesach notatek, nieśmiało poprzedzają prace malarskie cieszące się większą estymą. Jednocześnie to właśnie one są pierwotnym środkiem ekspresji i idei, nieraz punktem wyjścia dla dalszych artystycznych poszukiwań.

 

 

Pośród prac z lat 80. można wyodrębnić powracające wątki i przedstawienia: pierwotne rytuały obok scen zaobserwowanych w rzeczywistości PRL-u, postacie ze zwierzęcymi głowami, brutalne sceny wojenne, kopulujące pary i wizerunki zapożyczone z historii sztuki. Wiele z tych surowych prac nasuwa skojarzenia z malowidłami naskalnymi przedstawiającymi wierzenia, religijne obrzędy, sceny z polowań i konfliktów. Zgrzebność i surowość kształtów koresponduje z dosadnością i brutalnością podjętych tematów. Motywy te przypominają o cechach, które zwykło się określać zwierzęcymi, czyli odwieczności chuci, potrzeby mordowania, instynkcie przetrwania, które wpisują nas ludzi w cykliczność narodzin i śmierci. Wiele z prac jest także reakcją na ówczesne realia i nastroje, i kąśliwym komentarzem bacznego i krytycznego obserwatora komunistycznej codzienności.

Szczególne miejsce w twórczości Grzyba zawsze zarezerwowane było dla zwierząt – bytów prostszych, ale i naturalnych, szerszych i przez to w pewien sposób szlachetniejszych. Zapewne dlatego papiery, na których stworzenia gubią ludzkich kompanów, cechuje większa pogoda i dekoracyjność.


W jednym ze swoich tekstów Grzyb wspominał o niezbędnej dla sztuki „kategorii niemożliwości”, która nakazuje baczne przyglądanie się rzeczywistości i wyławianie z niej niesamowitości. Jednakże na odłów ten składają się zarówno momenty magiczne, niezwykle piękne, jak i upiorne i ohydne. Niewielkich rozmiarów prace zaskakują sposobem, w jaki szargają emocjami widza, wywołują skrajne reakcje od zachwytu i salw śmiechu po odruch zniesmaczenia. Obsceniczność i prowokacyjność przypomina, że bywamy, bez wyjątku, fascynujący, ale i absurdalni i paskudni. I zamiast biadolić i załamywać ręce, lepiej zmierzyć się z tym faktem z wyrozumiałością, dystansem i humorem.

U Grzyba każdy rysunek jest bytem autonomicznym, skończonym, ale i docenionym przez samego twórcę. Rozliczne prace na papierze poprzedzały malarski obraz nieświadomie, częstokroć z wieloletnim wyprzedzeniem. Pośród wyeksponowanych na wystawie szkiców, niejedna osoba odnajdzie pierwowzory prac uznanych za najbardziej charakterystyczne w dorobku malarza.

Tytuł wystawy „Ja chrząszcz” jest zarazem tytułem jednego z wierszy Grzyba, a także wydanego przez Fundację im. Tymoteusza Karpowicza tomiku poezji, który towarzyszy ekspozycji oraz ją dopełnia o treści, które łatwo ulegają przeoczeniu w dorobku artystycznym malarza.

Kurator i autor tekstu

Katarzyna Piskorz

projekt współfinansuje 

m.st. Warszawa

​​

Warto poznać tę Historię O Sztuce.

Zapraszamy!

subskrybuj
  • Black Facebook Icon
  • Czarny Instagram Ikona
©2019 by HOS Gallery